تغذیه و خلق و خو
تغذیه و خلق و خو
رابطه تغذیه و خلق و خو از جمله مقوله های جذاب و پیچیده علم تغذیه است که تا کنون کمتر مورد بحث و ارزیابی قرار گرفته است. در آغاز سخن شاید بهتر باشد تعریفی از خلق و خو ارائه داد :
خلق عبارتست از هیجانی مستمر که به طور ذهنی احساس می شود و نمونه های آن شامل افسردگی ، خشم ، رضایت ، هوشیاری ، آرامش است. خلق و احساسات فقط از طریق گزارش خود فرد قابل بررسی می باشد . مطالعات نشان می دهند که خلق و انتخاب غذا اثرات متقابلی بر هم دارند . خلق و احساسات می توانند از طریق اثرات فیزیولوژیکی بر انتخاب غذا اثر گذارند . از سوی دیگرتغییر خلق ممکن استممکن است نتیجه انتخاب غذا باشد . همچنین عوامل دیگر مانند : مسائل اجتماعی و فرهنگی ، در دسترس بودن یک غذای خاص ، تجربه قبلی ناشی از خوردن غذا ، مکان و موقعیتی که در آن غذا می خوریم و بوی یک غذای لذیذ همه می توانند در انتخاب غذا اثر بگذارند .
وجود چرخه خواب و بیداری و ریتم بیولوژیک تفسیر اثرات غذا را پیچیده می کنند . یک ریتم شبانه روزی بیولوژیک معمولی می تواند به صورت زیر باشد : 10-1 صبح : حداکثر هوشیاری و بهترین زمان برای به خاطر سپردن مطالب در حافظه کوتاه مدت است .
13-12 ظهر : احساس خواب آلودگی نیمروزی به وجود می آید .
بعد از ظهر : بهترین زمان برای یاد گیری و به خاطر سپردن مطالب در حافظه بلند مدت می باشد .
7-5 بعد از ظهر بهترین زمان برای فعالیت بدنی و ورزش است .
11 شب : معمولاÙŒ خواب آلودگی به حداکثر خود می رسد .
5-3 صبح : خواب عمیق وجود دارد .
وجود این نوع ریتم باعث می شود که بعضی از افرادخلق مناسب را در صبح و برخی دیگر این حالت را در شب داشته باشند .
مواد مغذی مختلفی روی خلق اثر دارند که به اختصار به برخی اشاره می شود :
کربوهیدرات : طبق نظریه موجود ، مصرف کربوهیدرات باعث تولید نروهورمون سروتونین در مغز می شود که عملکرد آن تنظیم خواب ، تقویت خلق و رهایی از افسردگی است . تریپتوفان اسید آسید آمینه ای است که پیش ساز سنتز سروتونین است و برای ورود به مغز با بقیه اسیدهای آمینه مشابه رقابت می کند .
با افزایش دریافت کربوهیدرات مقدار بیشتری تریپتوفان توسط آنزیم تریپتوفان هیدروکسیلاز در مغز به سروتونین تبدیل می شود . مطالعات نشان می دهند که افراد 14 الی 30 دقیقه پس از دریافت کربوهیدرات احساس انرژی پیدا کردند در حالی که دو ساعت بعد به دلیل رهایی انسولین و کاهش سطح گلوکز خون احساس خستگی می کنند . همچنین در مطالعه ای که به مدت 9 روز انجام شد دریافت اندک کربوهیدرات منجر به افزایش پرخاشگری و افسردگی شد . این نتایج می تواند هشداری برای افرادی باشد که جهت کاهش وزن نان ، برنج و سایر غذاهای پر کربوهیدرات را از رژیم غذایی خود حذف می کنند .
از سوی دیگر مشاهده شده است که در برخی اختلالات نظیر سندرم پیش از قائدگی (PMS) مصرف شکلات و غذاهای شیرین و پر کربوهیدرات بالا می رود . شکلات حاوی کاکائوی تیره دارای مواد فعال شبه داروئی نظیر آناندآمیدیس ، تئوبرومین ، تیرامین ، فنیل اتیل آمین ، کافئین و همچنین منیزیم است که موجب اشتیاق و بروز اثرات خوشایندی در مغز افراد می شود .
تاثیر گلوکز خون بر خلق :
گلوکز پلاسما توسط عوامل متعدد هورمونی و عصبی هر روزه در محدوده بین 144-72 mg/dL حفظ می شود در صورتی که سطح گلوکز خون زیر mg/dL 50 باشد و علائم ایجاد شده پس از مصرف کربو هیدرات بر طرف شود، فرد دچار هیپوگلیسمی است . این علائم شامل تعریق ، رنگ پریدگی ، تپش قلب ، اضطراب ، تحریک پذیری ، گرسنگی ، تهوع و استفراغ ، سردرد و خستگی یا خواب آلودگی ، گیجی ، تاری دید ، رفتار غیر طبیعی ، فراموشی واختلال درک هستند . برخی محققین علت بروز رفتار های جنون آمیز را به هیپوگلیسمی نسبت داده و ذکر کرده اند که گلوکز خون در این افراد کاهش بارزی داشته است آنان همچنین متوجه رهایی سطح بالایی از انسولین شده اند. البته این نتایج از سوی بعضی دیگر از محققین مورد قبول واقع نشده است. و انها معتقد هستند که برای اثبات این نظریه باید سطح گلوکز خون این افراد در لحظه ارتکاب مورد ارزیابی قرار گیرد .
بعضی ویتامین ها و مواد معدنی به صورت مستقیم روی خلق و احساسات موثر هستند که می توان به موارد زیر اشاره نمود :
فولیک اسید :
پژوهشگران دریافته اند که کمبود فولات باعث بروز نشانه های افسردگی می شود و یک سوم تا یک دوم افراد مبتلا به اختلالات روانی در معرض کمبود فولات قرار دارند . معمولا نشانه های روانشناختی – عصبی کمبود های فولات و ویتامین B12 به طور قابل ملاحظه ای مشترک هستندولی گفته می شود که تاثیر کمبود ویتامین B12 روی اعصاب محیطی و کمبود فولات بیشتر روی عملکرد مغز است . از نشانه های روانی این دو کمبود می توان موارد زیر را ذکر کرد :
اختلالات خلقی ، واکنش های روان پریشانه نظیر توهم و نادرست انگاری ، گیجی ، سردرگمی، رفتار خشونت آمیز ، خستگی ، فرسودگی ، بی خوابی ، کاهش توانایی در تمرکز ، گفتار های نامربوط ، اختلالات شدید در به یاد آوری وقایع اخیر و تغییرات سریع بین فقدان علاقه و هیجان .
تعیین مقادیر ویتامین B12 و فولات در افرادی که دچار اختلالات خلقی و افسردگی هستند و به درمان پاسخ ضعیف می دهند، ضروری است .
تیامین :
در متابولیسم انرژی در مغز و متعادل کردن احساسات نقش دارد و ازسیستم عصبی حمایت می کند. پژوهشگران دریافته اند که با بهتر شدن وضع ویتامین ، وضعیت خلق نیز بهتر می شود . از سوی دیگر کمبود تیامین منجر به خستگی ، احساس تنبلی و کاهش اعتماد به نفس می شود .
آهن :
کمبود آهن باعث بروز خستگی و کاهش انگیزه برای انجام فعالیت های روزانه می شود . مشاهده شده است افراد مبتلا به فقر آهن علائم افسردگی و اضطراب نشان می دهند .
روی :
طی یک پژوهش مشخص گردید میزان غلظت روی سرم در افراد افسرده مثل مقادیر سرمی افراد سالم بود . از سوی دیگر، طی مطالعه ای روی دانشجویان دختر دانشگاه اهواز مشاهده شد که دریافت عنصر روی در رژیم غذایی دانشجویان افسرده حدود نصف دریافت دانشجویان شاهد سالم بوده است .
اسیدهای چرب امگا 3 :
اسیدهای چرب امگا 3 در فرایند یادگیری و شناخت نقش دارد . مکمل یاری با اسید های چرب امگا 3 با کاهش عصبانیت ، افسردگی و اضطراب همراه بوده است . همچنین نشانه های کمبود این اسید های چرب در کودکان مبتلا به بیش فعالی مشاهده شده است . دریافت اندک چربی های غیر اشباع چند گانه با افزایش خطر تمایل به خود کشی ارتباط داشته است .
اسید آسکوربیک (ویتامین C ) :
در برخی سطوح پایین ویتامین C سرم خون با سطح پایین عملکرد مغزی و فرآیندهای شناختی همراه بوده است .
نتیجه گیری :
در حال حاضر داده های موجود نشان می دهند که ویتامین ها و مواد معدنی ذکر شده در بهبود وضعیت خلق اثر دارند و رژیم غذایی افرادی که دارای اختلالات خلقی هستند باید از نظر کمبود مواد مغذی مورد ارزیابی قرار گیرد . از سوی دیگر برخی کمبود های تعذیه ای با بروز افسردگی ارتباط داشتند ( از آن جمله کمبود اسید فولیک ، ویتامین B12 و روی )
به نظر می رسد مصرف کربوهیدرات ها و کاکائو در بهبود خلق تاثیر دارد . برای اثبات اثرات نامطلوب قند های ساده نظیر قند و شکر بر رفتار نیازمند تحقیقات بیشتر و دقیق تری هستیم .
این وبلاگ توسط گروه زیست شناسی کنگاور ساخته شده است و هدف آن به نمایش گذاشتن برنامه عملیاتی، گزارش کار گروه، بعضی مطالب علمی ، انیمیشن های زیست شناسی و بانک سوالات زیست شناسی است.